Ceza Hukuku Rehberi 2026: Soruşturma, Kovuşturma, Şikâyet Süresi, Uzlaştırma, HAGB, Kanun Yolları ve Zamanaşımı

Ceza hukuku, hangi fiillerin suç sayıldığını, bu fiillere hangi yaptırımların uygulanacağını ve suç şüphesinin hangi usulle soruşturulup yargılanacağını düzenler. Maddi ceza hukukunun temel kaynağı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK), yargılama usulünün temel kaynağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), cezanın infazının temel kaynağı ise 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’dur. Bu rehberde suçun unsurlarını, soruşturma ve kovuşturma aşamalarını, şikâyet süresini, uzlaştırmayı, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını (HAGB), kanun yollarını, zamanaşımını ve infazı resmî kanun metinlerine dayanarak, 26 Ekim 2026 itibarıyla güncel hukuki durumla ele alıyoruz. Her bölüm doğrudan bir soruya net bir cevapla başlar.

Kısa cevap: Suçun soruşturulması için savcılığa ihbar veya şikâyet yeterlidir; şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrenmeden itibaren 6 aydır (TCK m.73). Soruşturma sonunda savcı iddianame düzenler veya kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; bu karara karşı suçtan zarar gören 2 hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.172, 173). Yerel mahkeme hükmüne karşı istinaf ve temyiz süreleri, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır (CMK m.273, 291). İki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasında, kanunda aranan şartlar varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir (CMK m.231); bu madde 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Dava zamanaşımı suçun cezasının üst sınırına göre 8 ile 30 yıl arasında değişir (TCK m.66).

Yayın tarihi: 26 Ekim 2026 · Son güncelleme: 26 Ekim 2026 · Hazırlayan: Av. Arb. Mehmet Sami UZUN, LL.M.

Bu Rehberde Neler Var?

• Ceza hukuku nedir, temel ilkeler
• Suçun unsurları: kast, taksir, teşebbüs, meşru savunma, yaş
• Soruşturma evresi ve müdafi
• Soruşturma sonu: iddianame, takipsizlik, erteleme
• Şikâyete bağlı suçlar ve 6 aylık süre
• Uzlaştırma ve önödeme
• Kovuşturma, katılma ve HAGB
• Cezanın belirlenmesi: adli para cezası, erteleme, seçenek yaptırımlar
• Kanun yolları: itiraz, istinaf, temyiz (süre tablosu)
• Dava ve ceza zamanaşımı (tablo)
• İnfaz: koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik
• Son yasal değişiklikler
• Sık yapılan hatalar
• Sık sorulan sorular

1. Ceza Hukuku Nedir, Temel İlkeler Nelerdir?

Kısa cevap: Ceza hukuku, devletin suç ve ceza koyma yetkisini sınırlayan kurallar bütünüdür. En temel ilke suçta ve cezada kanunîliktir: Kanunun açıkça suç saymadığı fiil için kimseye ceza verilemez, idarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz, suç ve ceza içeren hükümlerde kıyas yapılamaz (TCK m.2).

Zaman bakımından uygulamada da koruyucu bir kural vardır: Fiil işlendiği zaman suç sayılmıyorsa ya da sonradan yürürlüğe giren kanuna göre suç olmaktan çıkmışsa kimse cezalandırılamaz. Suçun işlendiği zaman yürürlükteki kanunla sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur (TCK m.7/1-2). Bu nedenle son dönemdeki kanun değişikliklerinin (bkz. Son Yasal Değişiklikler) dosyanıza etkisi, değişikliğin lehe mi aleyhe mi olduğuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.

2. Suçun Unsurları: Kast, Taksir, Teşebbüs, Meşru Savunma ve Yaş

Kısa cevap: Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır; kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21/1). Taksirle işlenen fiiller ise yalnızca kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır (m.22/1).

Yaş küçüklüğü ve 7593 sayılı Kanunla yapılan değişiklik

Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; haklarında ceza kovuşturması yapılamaz, yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1). 12-15 yaş grubunda fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur; bu yetenek varsa indirimli ceza verilir (m.31/2). 15-18 yaş grubunda ise diğer cezaların üçte biri indirilir ve her fiil için verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamaz (m.31/3).

8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla (yürürlük: 18 Ağustos 2026) maddeye dördüncü fıkra eklenmiştir. Buna göre kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve önceden kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûm olma hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak, kasten öldürme (m.81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m.87, fıkra 2 ve 4) suçlarını işleyen 15-18 yaş grubundaki kişiler hakkında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir; 12-15 yaş grubunda ceza sorumluluğu bulunan kişiler hakkında ise ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir. Aynı Kanunla İnfaz Kanunu’nun çocuk hükümlülere ilişkin bazı hükümleri de değiştirilmiştir (bkz. Son Yasal Değişiklikler).

3. Soruşturma Evresi ve Müdafi

Kısa cevap: Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar; delilleri şüphelinin lehine ve aleyhine olacak şekilde toplamakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür (CMK m.160).

• Müdafi isteme hakkı: Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir; müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi hâlinde bir müdafi görevlendirilir (CMK m.150/1).
• Zorunlu müdafilik: Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir; bu kural alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada da uygulanır (m.150/2-3).
• Gözaltı ve tutuklama: Yakalama, gözaltı süreleri, tutuklama nedenleri ve tutuklamaya itiraz konuları ayrı rehberimizde ayrıntılıdır: Gözaltı, Tutuklama ve Şüpheli-Sanık Hakları Rehberi ve Tutuklama Kararına İtiraz.
• İfade alma: Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen ifade ve deliller yargılamada kullanılamaz; ayrıntı için Hukuka Aykırı İfade Alma Yöntemleri ve Ceza Yargılamasında Avukatın Rolü yazılarımıza bakınız.

4. Soruşturma Sonu: İddianame, Kovuşturmaya Yer Olmadığına Karar ve Erteleme

Kısa cevap: Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m.170/2); yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse veya kovuşturma olanağı bulunmazsa kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar verir (m.172/1).

Takipsizlik kararına itiraz süresi kısa ve kesindir; kararın tebliğ tarihi dikkatle not edilmeli, itiraz dilekçesinde yeni delil ve olaylar somut olarak gösterilmelidir. Davanın açılmasının ertelenmesi kararına karşı da suçtan zarar gören veya şüpheli 173. madde hükümlerine göre itiraz edebilir (m.171/2).

5. Şikâyete Bağlı Suçlar ve 6 Aylık Şikâyet Süresi

Kısa cevap: Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m.73/1-2).

• Hakaret için ek sınır: 7531 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (m.73/2). Ayrıntı için Hakaret Suçu (TCK 125) yazımıza bakınız.
• Birden fazla şikâyet hakkı sahibi: Birisinin altı aylık süreyi geçirmesi diğerlerinin haklarını düşürmez (m.73/3).
• Şikâyetten vazgeçme: Kanunda aksi yazılı olmadıkça kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz (m.73/4). İştirak hâlinde işleyen sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar; vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (m.73/5-6).
• Tazminat davası: Kamu davasının düşmesi, malların geri alınması ve uğranılan zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını etkilemez (m.74/2). Ancak kamu davasının düşmesi şikâyetten vazgeçmeden kaynaklanmış ve vazgeçerken şahsi haklardan da vazgeçildiği ayrıca açıklanmışsa artık hukuk mahkemesinde de dava açılamaz (m.73/7).
• Aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali: Bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.233/1). Nafaka alacağının icra yoluyla tahsili için Nafaka İcra Takibi yazımıza bakabilirsiniz.

6. Uzlaştırma ve Önödeme

Kısa cevap: Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdurun (suçtan zarar görenin) uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan bir yoldur. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile CMK m.253/1-b’de sayılan suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulur; uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dava düşer (CMK m.253, 254).

Uzlaştırma kapsamındaki ve önödemeye tabi suçların listesi için Uzlaşmaya ve Önödemeye Tabi Suçlar yazımızı, birden fazla uzlaştırma kapsamı sorusu olan dosyalar için ise CMK m.253’ün güncel metnini birlikte değerlendirmenizi öneririz. CMK m.253 ve 174, 7593 sayılı Kanunla da değiştirilen maddeler arasındadır.

Önödeme (TCK m.75)

Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçların faili, kanunda belirtilen miktarı ve soruşturma giderlerini Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz. Failin on gün içinde talep etmesi koşuluyla miktarın birer ay arayla üç eşit taksitte ödenmesine savcı tarafından izin verilebilir (TCK m.75/1). Ödenecek tutar maddedeki hesaplama kuralına göre belirlenir; bu nedenle tebliğ edilen miktarın doğruluğunu bir avukata kontrol ettirmek yerinde olur.

7. Kovuşturma, Davaya Katılma ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)

Kısa cevap: İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma evresinde mağdur ve suçtan zarar görenler, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler (CMK m.237/1). Kanun yolu muhakemesinde davaya katılma isteğinde bulunulamaz; ancak ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddolunan veya karara bağlanmayan katılma istekleri kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenir (m.237/2).

HAGB’nin güncel şartları (CMK m.231)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir (müsadereye ilişkin hükümler hariç). CMK m.231 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiş olup 31 Temmuz 2026’dan itibaren yürürlüktedir. Güncel metne göre:

HAGB kararı, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde kullanılabilecek özel bir sisteme kaydedilir (m.231/13). Kanun, bu kayıtların yalnızca bu amaçla kullanılabileceğini belirtir. Adli sicil kayıtlarının silinmesine ilişkin ayrı usul için Adli Sicil Kaydının Silinmesi yazımıza bakınız.

Basit ve kısa sürede sonuçlanması mümkün bazı suçlarda seri muhakeme usulü de uygulanabilir; usulün şartlarında Anayasa Mahkemesi ve kanun değişiklikleri nedeniyle güncel metne bakılması gerekir.

8. Cezanın Belirlenmesi: Adli Para Cezası, Erteleme ve Seçenek Yaptırımlar

Kısa cevap: Mahkûmiyet hâlinde hâkim, kanunda gösterilen sınırlar içinde cezayı belirler. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49/2); bu ceza, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre adli para cezasına veya zararın giderilmesi, eğitim, yasaklama, kamuya yararlı işte çalıştırma gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilir (m.50).

9. Kanun Yolları: İtiraz, İstinaf ve Temyiz Süreleri

Kısa cevap: İlk derece mahkemesinin hükmüne karşı istinaf, bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz istemi, gerekçeli hükmün tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.273/1, 291/1). Temyiz süresi daha önce hükmün açıklanmasından itibaren 15 gün iken 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla bu şekilde değiştirilmiştir.

• İstinaf sınırı: Kanunda gösterilen tutara kadar adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerine, üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine ve kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulamaz (CMK m.272/3). Tutarlar değiştiği için kesin olup olmadığı, hükmün verildiği tarihteki metne göre kontrol edilmelidir.
• Tutuklu sanık: Kanun yolu başvurusunda tutuklu sanık için CMK m.263 hükmü saklıdır (m.273/1, 291/1).
• Olağanüstü kanun yolları: Kesinleşmiş hükümlere karşı itiraz, kanun yararına bozma ve yargılamanın yenilenmesi gibi yollar için Ceza Yargılamalarında Olağanüstü Kanun Yolları yazımıza bakınız.

10. Dava ve Ceza Zamanaşımı

Kısa cevap: Kanunda başka türlü yazılmış haller dışında kamu davası, suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırına göre ağırlaştırılmış müebbet için 30, müebbet için 25, 20 yıl ve daha fazla hapis için 20, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis için 15 yıl, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası için 8 yıl geçmesiyle düşer (TCK m.66/1). Dava ve ceza zamanaşımı resen uygulanır ve şüpheli, sanık ve hükümlü bundan vazgeçemez (m.72/2).

• Suç tarihi esas: Süre, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği günden, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden başlar; çocuklara karşı üstsoy veya üzerlerinde hüküm ve nüfuzu olan kimselerce işlenen suçlarda çocuğun 18 yaşını bitirdiği günden itibaren işler (m.66/6).
• Cezanın üst sınırı: Sürelerin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırı esas alınır; seçimlik cezalarda hapis cezası esastır. Dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur (m.66/3-4).
• Çocuklar: Fiili işlediği sırada 12-15 yaş arasındakiler için sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasındakiler için üçte ikisi uygulanır (m.66/2).
• Kesilme: Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve (sanıkların bir kısmı hakkında da olsa) mahkûmiyet kararı verilmesi dava zamanaşımını keser; süre yeniden işlemeye başlar. Kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar (m.67/2-4).
• Durma: Soruşturma veya kovuşturmanın izin ya da karar alınmasına veya başka bir merciide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı olduğu hâllerde karar veya çözüm bulunana kadar dava zamanaşımı durur (m.67/1). HAGB denetim süresinde (m.231/8) ve uzlaşmada edimin ileri tarihe bırakılması hâlinde durma süresince (m.254/2) de zamanaşımı işlemez.
• Ceza zamanaşımı: Hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplanır (m.68/5).

11. İnfaz: Koşullu Salıverilme ve Denetimli Serbestlik

Kısa cevap: Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir (İnfaz Kanunu m.107/1). Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilenler otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilenler yirmi dört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilenler cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir (m.107/2).

• Üçte iki oranı: Kasten öldürme (TCK m.81, 82, 83), cinsel saldırı, reşit olmayanla cinsel ilişki, cinsel taciz, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı bazı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk gibi maddede sayılan suçlarda süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme için cezanın üçte ikisinin infaz kurumunda çekilmesi gerekir; örgüt suçlarında da üçte iki oranı uygulanır (m.107/2, 4). Oranların tam kapsamı için maddenin güncel metnine bakılmalıdır.
• Denetim süresi: Koşullu salıverilen hükümlünün tabi tutulacağı denetim süresi, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır; ancak süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini geçemez (m.107/6).
• Çocuk hükümlüler (7593): Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı bazı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti ile örgüt kurma suçu hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün iki gün olarak dikkate alınır (m.107/5, 18 Ağustos 2026’dan itibaren).
• Denetimli serbestlik (m.105/A): Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına infaz hâkimi karar verebilir. Hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için, beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir.

Kendi dosyanızdaki tahliye tarihini yaklaşık olarak görmek için Yatar İnfaz Hesaplama Aracı‘nı kullanabilirsiniz; suç türüne, tekerrüre, iyi hâl ve diğer infaz kurallarına göre kesin tarih infaz savcılığınca belirlenir.

12. Son Yasal Değişiklikler

Aşağıdaki tablo, resmî kanun metinlerinin sonundaki değişiklik cetvellerine ve madde dipnotlarına göre hazırlanmıştır. Metni okunarak içeriği doğrulanan değişiklikler açıklanmış, içeriği bu rehberde ayrıca incelenmeyen maddeler yalnızca madde numarasıyla belirtilmiştir.

Ceza kanunlarındaki değişiklikler çoğunlukla geçmişte işlenen fiilleri de ilgilendirir; lehe kanun ilkesi nedeniyle (TCK m.7/2) hükümlerin dosyanıza hangi tarihli metinle uygulanacağı ayrıca incelenmelidir.

13. Sık Yapılan Hatalar

• Şikâyet süresini kaçırmak: Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre, fiili ve failin kim olduğunu öğrenmekle başlar; hakaret suçunda ayrıca fiilden itibaren iki yıllık üst sınır vardır (TCK m.73).
• Takipsizlik kararına süresinde itiraz etmemek: Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır (CMK m.173).
• İstinaf veya temyiz süresini yanlış hesaplamak: Süre, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır; eski mevzuattaki farklı süreler artık uygulanmaz (CMK m.273, 291).
• Uzlaşma teklifine cevap vermemek: Teklifin yapılmasından itibaren yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m.253/4).
• Önödeme tebliğini ihmal etmek: Tebliğden itibaren on gün içinde ödeme yapılmazsa kamu davası açılabilir (TCK m.75).
• HAGB’yi beraat sanmak: HAGB, beş yıllık denetim süresi boyunca kasten yeni suç işlenmemesine ve yükümlülüklere uyulmasına bağlıdır; aksi hâlde hüküm açıklanır (CMK m.231/8-11).
• Adli para cezasında mehil ve taksit imkânını kullanmamak: Hâkim ekonomik ve şahsi hâlleri göz önünde bulundurarak ödeme için süre ve taksit imkânı tanıyabilir (TCK m.52).
• Zamanaşımının resen uygulandığını bilmemek: Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır; ancak kesilme ve durma nedenleri hesaplanmadan süre geçti sanılmamalıdır (TCK m.67, 72).

14. Sık Sorulan Sorular

1. Şikâyet süresi kaç aydır?

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır; süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Hakaret suçunda ayrıca fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıllık üst sınır vardır (TCK m.73).

2. Kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) kararına nasıl itiraz edilir?

Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. Dilekçede kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (CMK m.173).

3. İstinaf ve temyiz süresi kaç gündür?

Her ikisi de gerekçeli hükmün tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır; başvuru hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.273/1, 291/1).

4. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) nedir?

İki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasında, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması ve zararın giderilmesi şartlarıyla mahkemenin hükmü açıklamayıp sanığı beş yıl denetim süresine tabi tutmasıdır. Denetim süresinde kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa davanın düşmesine karar verilir (CMK m.231).

5. Hangi suçlarda uzlaştırma yapılır?

Şikâyete bağlı suçlarda ve CMK m.253/1-b’de sayılan basit yaralama, taksirle yaralama, tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık gibi suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulur. Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda ve hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253).

6. Uzlaşma sağlanırsa ne olur?

Soruşturma evresinde uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Dava açıldıktan sonra uzlaşma sağlanırsa sanık edimini defaten yerine getirdiği takdirde mahkeme davanın düşmesine karar verir; edim ileri tarihe bırakılır veya taksitlendirilirse durma kararı verilir (CMK m.254).

7. Önödeme nedir?

Yalnız adli para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda failin, savcılığın tebliği üzerine on gün içinde kanunda gösterilen miktarı ve soruşturma giderlerini ödemesi hâlinde hakkında kamu davası açılmamasıdır. Faile talebi hâlinde üç eşit taksit imkânı da tanınabilir (TCK m.75).

8. Hapis cezası ertelenebilir mi?

İki yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişiler için sınır üç yıldır. Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması gerekir (TCK m.51).

9. Dava zamanaşımı kaç yıldır?

Suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırına göre ağırlaştırılmış müebbette 30, müebbette 25, 20 yıl ve daha fazla hapiste 20, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapiste 15, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasında 8 yıldır (TCK m.66).

10. Zamanaşımı hangi durumlarda kesilir?

Şüpheli veya sanığın savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve mahkûmiyet kararı verilmesi dava zamanaşımını keser. Kesilme hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ve kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar (TCK m.67).

11. Zorunlu müdafi ne zaman görevlendirilir?

Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir; bu kural alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da uygulanır (CMK m.150).

12. Hapis cezasının ne kadarını yattıktan sonra koşullu salıverilme olur?

İyi hâlli olmak koşuluyla süreli hapis cezalarında cezanın yarısı, müebbette yirmi dört yıl, ağırlaştırılmış müebbette otuz yıl infaz kurumunda çekilmelidir. İnfaz Kanunu m.107’de sayılan bazı suçlarda ve örgüt suçlarında süreli hapis cezalarında oran üçte ikidir (İnfaz Kanunu m.107).

13. Davaya katılan olmak için ne zamana kadar başvurulabilir?

Mağdur ve suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir; kanun yolu aşamasında yeni katılma istemi ileri sürülemez (CMK m.237).

14. 12-15 yaş arasındaki çocuk suç işlerse ceza alır mı?

12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur. 12-15 yaş grubunda fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur ve çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır; bu yetenek varsa indirimli ceza verilir (TCK m.31). 7593 sayılı Kanunla eklenen dördüncü fıkra kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında farklı uygulamaya imkân tanır.

Sonuç

Ceza hukukunda süreler kesindir ve hak kaybına yol açabilir: Şikâyet için altı ay, takipsizliğe itiraz için iki hafta, istinaf ve temyiz için iki hafta, uzlaşma teklifine cevap için yedi gün, önödeme için on gün. Soruşturma aşamasında müdafi desteği, uzlaştırma ve HAGB gibi kurumların doğru kullanılması sonucu belirleyebilir. Bu rehberdeki bilgiler genel çerçeveyi sunmakla birlikte her dosyanın kendine özgü koşulları sonucu değiştirebilir. Uzun Hukuk Bürosu olarak Fatsa ve Ordu genelinde şüpheli, sanık ve mağdur vekilliği dahil ceza hukukuna ilişkin süreçlerde hukuki destek sunuyoruz. Diğer araçlarımıza Hukuki Hesaplama Araçları sayfasından ulaşabilirsiniz.

Kaynakça ve Yazar Bilgisi

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m.2, 7, 21, 22, 25, 31, 35, 49-52, 58, 62, 66-68, 72-75, 158, 233)
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.150, 160, 170-174, 231, 237, 253, 254, 268, 272, 273, 286, 291, 294)
• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (m.11, 15, 105/A, 107)
• 7499, 7531, 7571, 7589 ve 7593 sayılı Kanunlar: madde dipnotları ve kanun metinlerinin sonundaki değişiklik cetvellerine göre (Mevzuat Bilgi Sistemi, 26.10.2026 tarihli metinler)

Yazar: Av. Arb. Mehmet Sami UZUN, LL.M. – Uzun Hukuk Bürosu kurucu avukatı ve arabulucusu (Fatsa/Ordu). Bu rehber mevzuat metinlerine dayanılarak hazırlanmış olup yeni gelişmelerde güncellenecektir. Son güncelleme: 26 Ekim 2026.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık teşkil etmez. Ceza muhakemesinde süreler kesindir ve kaçırılmaları hak kaybına yol açabilir; uygulanacak hüküm suçun türüne, suç tarihine ve somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Ceza kanunlarında sık değişiklik yapıldığından işlem öncesinde güncel mevzuatın teyit edilmesi önerilir. Kesin ve size özel bir değerlendirme için Uzun Hukuk Bürosu’ndan veya alanında uzman bir avukattan destek almanızı tavsiye ederiz.