Mirasbırakanın hayattayken yaptığı bağışlar veya ölüme bağlı tasarrufları (vasiyetname, miras sözleşmesi) bazı yakınlarının kanunen güvence altına alınmış olan saklı payını ihlal edebilir. Aşağıdaki 2026 güncel saklı pay ve tenkis hesaplama aracı, mirasçı türü ve sayınıza göre saklı pay tutarınızı ve yapılan tasarrufun tenkise tabi olup olmadığını yaklaşık olarak hesaplamanıza yardımcı olur.

Bu Saklı Pay ve Tenkis Hesaplama aracı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık teşkil etmez. Hesaplama sonuçları yaklaşık değerler olup, güncel mevzuat, içtihat ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir. Kesin ve size özel bir hesaplama için Uzun Hukuk Bürosu’ndan veya alanında uzman bir avukattan destek almanızı tavsiye ederiz.

Saklı Pay ve Tenkis Hesaplama: 2026 Güncel Rehber (TMK m.505-510)

Miras hukukunda mirasbırakan, kural olarak mal varlığı üzerinde hayattayken de ölümünden sonra da dilediği gibi tasarruf etme özgürlüğüne sahiptir. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir; kanun, mirasbırakanın belirli yakınlarına saklı pay adı verilen, tasarrufla dahi ortadan kaldırılamayan bir miras güvencesi tanımıştır. Bu rehberde saklı payın ne olduğunu, kimlere ve ne oranda tanındığını, tenkis davasının nasıl işlediğini ve saklı pay ihlalinin nasıl hesaplandığını güncel Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde ele alıyoruz.

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, Türk Medeni Kanunu’nun belirli mirasçılara, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğüne karşı tanıdığı, ölüme bağlı tasarruflarla (vasiyetname, miras sözleşmesi) veya bazı sağlararası kazandırmalarla (bağış) dahi ortadan kaldırılamayan asgari miras güvencesidir. Mirasbırakan, sadece tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir; saklı paylı mirasçıların payına dokunan tasarruflar, saklı pay sahiplerince tenkis davası ile geri istenebilir.

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir? (TMK m.506)

TMK m.506 uyarınca saklı paylı mirasçılar sınırlı sayıda (numerus clausus) olup şunlardır:

• Altsoy (çocuklar, torunlar, torun çocukları)
• Ana ve baba
• Sağ kalan eş

Kardeşlerin saklı payı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda 4 Mayıs 2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle kaldırılmıştır; bu nedenle kardeşler artık saklı paylı mirasçı değildir, ancak yasal mirasçı sıfatları devam eder.

Saklı Pay Oranları Nedir?

TMK m.506’ya göre saklı pay oranları, mirasçının yasal miras payı üzerinden şöyle hesaplanır:

• Altsoy: yasal miras payının yarısı (1/2)
• Ana ve baba: yasal miras payının dörtte biri (1/4)
• Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı; bunların hiçbiri bulunmadığı için eşin tek başına (veya üçüncü zümreyle birlikte) mirasçı olması hâlinde yasal miras payının dörtte üçü (3/4)

Dikkat: Saklı pay oranı, mirasçının doğrudan terekenin belirli bir yüzdesi değil, önce TMK m.499-501’e göre belirlenen yasal miras payının belirtilen kesri kadardır. Bu nedenle saklı pay hesaplaması iki aşamalıdır: önce yasal pay, sonra bu payın saklı pay kesri ile çarpılması.

Tenkis Davası Nedir?

Tenkis davası, mirasbırakanın saklı payları zedeleyecek biçimde yaptığı ölüme bağlı tasarrufların veya sağlararası kazandırmaların (bağışların), saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesini sağlayan bir dava türüdür. Dava sonucunda tasarruf iptal edilmez; sadece saklı payı aşan kısım “tenkis edilir”, yani indirilir ve saklı pay sahibine iade edilir.

Tenkis davası; saklı payı zedelenen mirasçı tarafından, kazandırmadan yararlanan kişilere (mirasçı veya üçüncü kişi olabilir) karşı, mirasbırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi’nde (Aile Mahkemesi sıfatıyla değil, miras hukuku kapsamında görevli mahkemede) açılır.

Tenkis Davasında Zamanaşımı (TMK m.571)

TMK m.571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak 1 yıl, her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetin açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması (mirasbırakanın ölümü) tarihinin üzerinden 10 yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü süre niteliğindedir; ancak süresi geçen saklı pay sahibi, talebini defi yoluyla ileri sürebilir.

Tenkis Hesaplama Yöntemi – Adım Adım

1. Terekenin belirlenmesi: Mirasbırakanın ölüm anındaki mal varlığına, tenkise tabi olabilecek bağışların geri eklenmesiyle (hesaben) tenkis hesabına esas tereke bulunur.
2. Yasal mirasçıların ve paylarının tespiti: TMK m.495-501’e göre kimlerin mirasçı olduğu ve zümre sistemine göre yasal payları belirlenir.
3. Saklı payın hesaplanması: Her saklı paylı mirasçının yasal payı, TMK m.506’daki kesirle (altsoy için 1/2, ana-baba için 1/4, eş için tamamı veya 3/4) çarpılır.
4. Tasarruf edilebilir kısmın bulunması: Tereke değerinden, tüm saklı paylı mirasçıların saklı pay toplamı çıkarılır; kalan kısım mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısımdır.
5. Karşılaştırma: Mirasbırakanın yaptığı tasarrufun (bağış, vasiyet) değeri, tasarruf edilebilir kısımla karşılaştırılır. Tasarruf bu kısmı aşıyorsa, aşan miktar tenkise tabidir.

Yukarıdaki adımları otomatik olarak uygulayan hesaplama aracımızı kullanarak, kendi durumunuza göre yaklaşık bir sonuç elde edebilirsiniz.

Örnek Hesaplama

Örnek: Mirasbırakanın geride sağ kalan eşi ve 2 çocuğu bulunuyor; tereke değeri 4.000.000 TL. Mirasbırakan, ölümünden önce üçüncü bir kişiye 2.000.000 TL değerinde bir taşınmaz bağışlamış.

Eşin yasal payı: 4.000.000 × 1/4 = 1.000.000 TL → saklı payı (tamamı): 1.000.000 TL.
Çocukların toplam yasal payı: 4.000.000 × 3/4 = 3.000.000 TL → saklı payları (1/2’si): 1.500.000 TL.
Toplam saklı pay: 2.500.000 TL. Tasarruf edilebilir kısım: 4.000.000 − 2.500.000 = 1.500.000 TL.
Yapılan bağış (2.000.000 TL), tasarruf edilebilir kısmı (1.500.000 TL) aştığından, aradaki 500.000 TL tenkise tabi olur.

İstisnalar ve Özel Durumlar

Mirastan Çıkarma (Iskat)

Mirasbırakan, kanunda sayılan ağır sebeplerin (örneğin mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır suç işlemek, aile hukukundan doğan yükümlülükleri ağır biçimde yerine getirmemek) varlığı hâlinde saklı paylı bir mirasçısını mirastan tamamen veya kısmen çıkarabilir. Iskat, vasiyetname ile yapılır ve sebebinin ispat yükü kural olarak lehine tasarruf edilenlere aittir.

Saklı Paydan Feragat

Saklı paylı bir mirasçı, mirasbırakanla noterde düzenleme şeklinde yapacağı bir miras sözleşmesiyle saklı payından feragat edebilir. Bu durumda ilgili mirasçı artık tenkis talep edemez.

Denkleştirmeye Tabi Kazandırmalar

Mirasbırakanın altsoyuna yapmış olduğu bazı kazandırmalar (örneğin evlenirken verilen çeyiz, iş kurma sermayesi), aksi kararlaştırılmadıkça mirasçılar arasında denkleştirmeye (mahsuba) tabi olabilir; bu durum tenkis hesabından ayrı, mirasçılar arası denkleştirme kurallarına göre değerlendirilir.

Terekenin Borca Batık Olması

Mirasbırakanın borçları mal varlığından fazlaysa, mirasçıların tenkis talebinden önce mirası kabul edip etmeyeceklerini değerlendirmesi gerekir. Böyle durumlarda mirasın reddi davası gündeme gelebilir; miras reddedilirse o mirasçı zaten mirasçı sıfatını kaybettiğinden tenkis talebinde de bulunamaz.

Miras Kalan Taşınmazın Paylaşılamaması

Tenkis sonucunda saklı pay sahibine ayni (mal olarak) iade söz konusu olabileceği gibi, taşınmaz üzerindeki hisseli mülkiyetin sona erdirilmesi gerekebilir. Bu gibi durumlarda mirasçılar, tereke malları üzerindeki ortaklığı sona erdirmek için ayrıca izale-i şuyu (ortaklığın giderilmesi) davası açma yoluna gidebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Vasiyetname ile tüm mal varlığı tek bir kişiye bırakılabilir mi?

Hayır. Mirasbırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestçe tasarruf edebilir; saklı paylı mirasçıların payına dokunan kısım, tenkis davasıyla geri alınabilir.

Sağ kalan eşin saklı payı her zaman aynı mıdır?

Hayır. Eşin saklı payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyse yasal payının tamamı, hiçbiri yoksa yasal payının dörtte üçüdür.

Kardeşler tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılından bu yana kaldırılmıştır; kardeşler yasal mirasçı olsalar da saklı paylı mirasçı sayılmadıkları için tenkis davası açamazlar.

Sağlararası bağışlar da tenkise tabi olabilir mi?

Evet. Mirasbırakanın mirasçılık sıfatını bertaraf etmek amacıyla yaptığı açık bağışlar ile miras payına mahsuben yapılan bazı kazandırmalar, tenkis hesabında tereke değerine hesaben eklenir ve saklı payı zedeliyorsa tenkise tabi tutulabilir.

Tenkis davası açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunlu mu?

Güncel mevzuatta miras hukukundan kaynaklanan tüm uyuşmazlıklar için zorunlu arabuluculuk şartı bulunmamaktadır; ancak dava açılmadan önce güncel mevzuatın ve somut olayın kontrol edilmesi önemlidir.

Tenkis davası ile miras payı hesaplaması aynı şey midir?

Hayır, birbirinden farklıdır. Miras payı hesaplaması, mirasçıların yasal olarak ne kadar pay alacağını gösterirken; tenkis hesaplaması, bu payların bir tasarrufla ihlal edilip edilmediğini ve ihlalin boyutunu gösterir. Yasal miras paylarınızı ayrıntılı hesaplamak isterseniz miras payı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Sonuç

İlgili Hesaplama Araçlarımız: Miras Payı Hesaplama ve Nafaka Hesaplama araçlarımızı da inceleyebilirsiniz.

Saklı pay kurumu, mirasbırakanın en yakın çevresini tasarruf özgürlüğünün olası kötüye kullanımına karşı koruyan önemli bir güvencedir. Ancak saklı pay ve tenkis hesaplaması; terekenin doğru tespiti, mirasçıların doğru belirlenmesi ve hukuki sürelerin (özellikle TMK m.571’deki 1 ve 10 yıllık hak düşürücü süreler) doğru takip edilmesini gerektiren teknik bir süreçtir. Yukarıdaki hesaplama aracı yalnızca yaklaşık bir gösterge sunar; somut olayınıza özgü kesin bir değerlendirme için mutlaka uzman desteği almanız önerilir.

Bu rehberde yer alan bilgiler genel niteliktedir ve bir hukuki danışmanlık hizmeti yerine geçmez. Somut olayınızın özelliklerine göre haklarınızı öğrenmek ve en doğru şekilde korumak için bir avukattan profesyonel destek almanız faydanıza olur.