Dava Şartı Arabuluculuk Nedir? 2026’da Hangi Davalarda Zorunludur?

Türk yargı sisteminde son yıllarda önemli bir dönüşüm yaşanıyor: birçok uyuşmazlık türünde artık mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak zorunlu hale geldi. Bu zorunluluğa hukuk dilinde “dava şartı arabuluculuk” deniyor. Peki dava şartı arabuluculuk tam olarak ne anlama geliyor, 2026 yılında hangi uyuşmazlıklarda uygulanıyor ve bu şarta uyulmazsa ne olur? Bu rehberde tüm detaylarıyla anlatıyoruz.

1. Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Dava şartı arabuluculuk, kanunun açıkça belirttiği bazı uyuşmazlık türlerinde, taraflardan birinin mahkemeye dava açabilmesi için öncesinde arabulucuya başvurmuş olmasını zorunlu kılan düzenlemedir. Bu, arabuluculuğun genel niteliği olan “gönüllülük” ilkesinin istisnasıdır: taraflar arabulucuya başvurmak zorundadır, ancak anlaşıp anlaşmamak konusunda yine serbesttirler.

Arabuluculuğun genel esasları, türleri ve süreci hakkında kapsamlı bilgi için Arabuluculuk Nedir? 2026 Güncel Rehber yazımızı inceleyebilirsiniz. Bu yazıda ise özellikle “hangi davalarda arabulucuya gitmeden dava açılamaz” sorusuna odaklanıyoruz.

Dava Şartı ile İhtiyari Arabuluculuk Arasındaki Fark

2. 2026’da Dava Şartı Arabuluculuk Kapsamındaki Uyuşmazlıklar

Kanun koyucu, yıllar içinde dava şartı arabuluculuk kapsamını genişletti. 2026 itibarıyla zorunlu arabuluculuk uygulanan başlıca alanlar şunlardır:

2.1. İş Hukuku Uyuşmazlıkları

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi veya işverenin kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçilik alacağı ve tazminat talepleri ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Kapsama giren başlıca talepler:

• Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı alacakları
• Kötüniyet ve ayrımcılık tazminatı talepleri
• Fazla mesai, yıllık izin ücreti, hafta tatili ve UBGT alacakları
• İşe iade talebi

İş hukukunda zorunlu arabuluculuk sürecinin işe iade, kıdem ve ihbar tazminatı özelinde adım adım nasıl işlediğini ayrı bir rehberde ele aldık: İş Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk Süreci.

2.2. Ticari Uyuşmazlıklar

7155 sayılı Kanun ile Türk Ticaret Kanunu’na eklenen hükümler uyarınca, tarafların en az birinin tacir olduğu ve talebin ticari nitelikte para alacağı veya tazminata ilişkin olduğu uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır. Bu kapsama; ticari sözleşmelerden doğan alacaklar, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları girer.

2.3. Tüketici Uyuşmazlıkları

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında, belirli bir parasal sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Sınırın altında kalan ve daha küçük tutarlı uyuşmazlıklarda ise arabuluculuk yerine Tüketici Hakem Heyeti’ne başvuru yolu işletilir; bu ikisi birbirinden farklı, ayrı mekanizmalardır.

2.4. Kira İlişkisinden Doğan Uyuşmazlıklar

1 Eylül 2023 tarihinden itibaren yürürlüğe giren düzenlemeyle, kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye, kira tespiti ve kira bedelinin uyarlanması davalarında da arabuluculuğa başvuru dava şartı haline getirilmiştir. Bu konudaki ayrıntılı rehberlerimiz:

• Tahliye Davası Şartları ve Süreci
• Kira Tespit Davası Nedir ve Ne Zaman Açılır?

2.5. Ortaklığın Giderilmesi ve Kat Mülkiyeti Uyuşmazlıkları

Paydaşlar arasında taşınır veya taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin izale-i şuyu (ortaklığın giderilmesi) davaları ile kat mülkiyetinde ortak alan kullanımından doğan ihtilaflar da dava şartı arabuluculuk kapsamına dahil edilmiştir.

3. Dava Şartına Uyulmazsa Ne Olur?

Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa, mahkeme davanın esasına hiç girmeden, dava şartı yokluğu nedeniyle davayı usulden reddeder. Bu durumun sonuçları şunlardır:

• Dava, içeriği incelenmeden reddedilir; hak kaybı riski doğar çünkü süreç yeniden baştan başlatılmalıdır.
• Yargılama giderleri (harç, masraf) davayı açan tarafın üzerinde kalabilir.
• Zamanaşımı veya hak düşürücü süresi dolmak üzere olan taleplerde, gereksiz gecikme telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle dava açmadan önce, uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığının bir avukat tarafından doğru tespit edilmesi büyük önem taşır.

4. Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Uyuşmazlıklar

Her uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. Örneğin aşağıdaki konularda arabulucuya başvuru zorunlu değildir (bazılarında isteğe bağlı olarak başvurulabilir):

• Boşanmanın kendisi (nafaka ve tazminat gibi mali sonuçlarda isteğe bağlı arabuluculuk mümkündür)
• Ceza hukuku uyuşmazlıkları (bunun yerine “uzlaştırma” kurumu uygulanır)
• İdare hukuku uyuşmazlıkları (kural olarak; sınırlı istisnalar mevcuttur)
• Tapu iptali ve tescil davaları (kural olarak)
• Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği haklara ilişkin uyuşmazlıklar

5. Süreç Kısaca Nasıl İşler?

Dava şartı arabuluculukta başvuru, adliyelerdeki arabuluculuk büroları veya Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın sistemi üzerinden yapılır; büro tarafından bir arabulucu görevlendirilir, taraflar görüşmelere davet edilir ve süreç anlaşma ya da anlaşmama tutanağıyla sonuçlanır. Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak, dava dilekçesine eklenir ve dava buna dayanarak açılır. Sürecin tüm aşamaları, süreleri ve 2026 güncel ücret tarifesi için Arabuluculuk Nedir? rehberimizi, ücret hesaplaması için ise Arabuluculuk Ücret Hesaplama Robotu‘nu inceleyebilirsiniz.

6. Örnek Senaryo

Durum: Fatsa’da bir işyerini kiraya veren mülk sahibi, kiracının kira bedelini uzun süredir ödememesi nedeniyle tahliye davası açmak istiyor.

Doğru yol: 1 Eylül 2023 sonrası düzenleme gereği, doğrudan dava açılamaz; önce arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculuk süreci sonunda taraflar anlaşabilir ya da anlaşmama tutanağı düzenlenir; bu tutanak dava dilekçesine eklenerek tahliye davası açılır. Arabulucuya başvurulmadan açılan bir tahliye davası usulden reddedilir.

7. Sıkça Sorulan Sorular

Dava şartı arabuluculuk hangi kanunla düzenlenmiştir?

Temel düzenleme 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’dur; dava şartı niteliği ise 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 7155 sayılı Kanun ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun gibi özel kanunlarla getirilmiştir.

Arabulucuya başvurmadan dava açarsam ne olur?

Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmadan açılan dava, mahkeme tarafından esasa girilmeden usulden reddedilir.

Kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk ne zamandan beri zorunlu?

1 Eylül 2023 tarihinden itibaren, kira ilişkisinden doğan tahliye, kira tespiti ve kira bedelinin uyarlanması davalarında arabuluculuğa başvuru dava şartı haline gelmiştir.

Tüketici uyuşmazlıklarında her zaman arabulucuya mı gidilir?

Hayır. Belirli bir parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurulur; sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Boşanma davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır, boşanmanın kendisi için arabuluculuk zorunlu değildir. Ancak nafaka ve tazminat gibi mali sonuçlara ilişkin bazı uyuşmazlıklarda taraflar isteğe bağlı olarak arabulucuya başvurabilir.

Dava şartı arabuluculukta avukat tutmak zorunlu mu?

Arabuluculuk görüşmelerine avukatla katılmak zorunlu değildir; ancak hangi uyuşmazlığın dava şartına tabi olduğunun doğru tespiti, görüşmelerde haklarının korunması ve olası dava aşamasına hazırlık açısından avukat desteği almak önemli avantaj sağlar.

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuz için mutlaka profesyonel destek almanızı öneririz.

Uyuşmazlığınızın dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığını netleştirmek, doğru başvuruyu yapmak ve sürecinizi hak kaybına uğramadan yönetmek için Fatsa Arabuluculuk Hizmetlerimiz sayfamızdan bize ulaşabilir ya da doğrudan iletişim kanallarımızdan randevu talep edebilirsiniz.