Arabuluculuk Nedir? 2026 Güncel Rehber

1. Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk; taraflar arasındaki uyuşmazlıkların, bağımsız ve tarafsız bir üçüncü kişi olan arabulucu aracılığıyla, mahkemeye başvurmaksızın çözüme kavuşturulduğu, gönüllülük esasına dayanan, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Türk hukuku açısından arabuluculuk; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenmiş olup son yıllarda yapılan yasal değişikliklerle iş hukuku, ticaret hukuku ve tüketici hukuku başta olmak üzere pek çok alanda dava şartı haline getirilmiştir.

Arabuluculuğun Temel Özellikleri

• Gönüllülük: Zorunlu arabuluculuk halleri dışında taraflar sürece katılıp katılmama konusunda özgürdür.
• Tarafsızlık: Arabulucu, taraflardan hiçbirinin yanında yer almaz; yalnızca iletişimi kolaylaştırır.
• Gizlilik: Süreçte paylaşılan bilgiler gizlidir; mahkemede delil olarak kullanılamaz.
• İrade Özgürlüğü: Çözüm, taraflara dayatılmaz; taraflar kendi anlaşmalarını kendileri üretir.
• Hız: Mahkeme süreçlerine kıyasla çok daha kısa sürede sonuçlanır.
• Ekonomiklik: Yargılama giderlerine kıyasla oldukça düşük maliyetlidir.

Arabuluculuk ile Tahkim Arasındaki Fark

Arabuluculuk sıklıkla tahkimle karıştırılmaktadır. Oysa bu iki yöntem birbirinden temelden farklıdır:

Arabuluculuk ile Dava Arasındaki Fark

2. Arabuluculuğun Hukuki Dayanağı

Türkiye’de arabuluculuk müessesesi çeşitli yasal düzenlemelerle şekillenmiştir. Bu düzenlemelerin bilinmesi, hem hak kayıplarının önüne geçilmesi hem de sürecin doğru yönetilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Temel Yasal Düzenlemeler

6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (2012)

Arabuluculuk kurumunu Türk hukukuna tanıtan temel kanundur. Bu kanunla birlikte:

• Arabuluculuğun temel ilkeleri belirlenmiş,
• Arabulucuların nitelikleri ve sicile kayıt şartları düzenlenmiş,
• Arabuluculuk anlaşma belgesinin icra edilebilirliği güvence altına alınmış,
• Arabuluculuk süreci usul ve esasları hükme bağlanmıştır.

7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (2017)

İş hukukunda arabuluculuğu zorunlu dava şartı haline getiren bu kanunla birlikte:

• İşçi-işveren uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunlu hale gelmiş,
• Arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenmesi gereken belgeler arasına girmiş,
• Arabuluculuğa başvurulmaksızın açılan davalar usulden reddedilmeye başlanmıştır.

7155 Sayılı Kanun (2018) — Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk

Ticaret hukukunda arabuluculuğu zorunlu kılan bu kanunla:

• Ticari nitelikteki para alacağı ve tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı olarak benimsenmiş,
• TTK kapsamındaki uyuşmazlıklar için arabuluculuk süreci zorunlu hale getirilmiştir.

Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da yapılan değişikliklerle belirli tutarın üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu hale getirilmiştir.

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği

Kanunun uygulama esaslarını düzenleyen bu yönetmelik; arabulucuların eğitimi, sicile kayıt, ücret tarifeleri ve süreç yönetimine ilişkin ayrıntılı hükümler içermektedir.

3. Arabuluculuk Türleri

Türk hukukunda arabuluculuk iki temel kategoride incelenmektedir:

3.1. İhtiyari (Gönüllü) Arabuluculuk

Tarafların kendi iradeleriyle, herhangi bir yasal zorunluluk olmaksızın başvurduğu arabuluculuk türüdür. Taraflar:

• Uyuşmazlık doğmadan önce sözleşmelerine arabuluculuk şartı koyabilir,
• Uyuşmazlık doğduktan sonra karşılıklı mutabakat ile arabulucuya başvurabilir.

İhtiyari arabuluculuğun avantajları:

• Tarafların sürece tam hakimiyeti,
• Daha esnek prosedür,
• İlişkilerin korunması açısından daha uygun ortam,
• Mahkeme sürecine kıyasla çok daha hızlı ve ekonomik çözüm.

3.2. Zorunlu (Dava Şartı Olarak) Arabuluculuk

Kanunun belirli uyuşmazlık türleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını şart koştuğu arabuluculuk türüdür. Bu tür arabuluculukta:

• Arabulucuya başvurmadan dava açılamaz,
• Başvurulmadan açılan davalar usulden reddedilir,
• Arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenmek zorundadır.

Zorunlu arabuluculuğun uygulandığı başlıca alanlar:

• İş hukuku uyuşmazlıkları (işçi alacakları, işe iade, kıdem-ihbar tazminatı vb.)
• Ticari para alacağı ve tazminat davaları
• Belirli tüketici uyuşmazlıkları
• Bazı kira uyuşmazlıkları

4. Kimler İçin Geçerlidir?

Arabuluculuk; bireyler, şirketler ve kamu kurumları dahil geniş bir kesimi kapsamaktadır. Ancak her uyuşmazlık türü arabuluculuğa elverişli değildir.

4.1. Arabuluculuğa Başvurabilecek Kişi ve Kurumlar

Bireyler:

• İşçiler ve işverenler
• Tüketiciler
• Kiracılar ve kiraya verenler
• Komşular
• Aile bireyleri (mal paylaşımı, nafaka vb. konularda)
• Borçlular ve alacaklılar

Tüzel Kişiler:

• Ticaret şirketleri (A.Ş., Ltd. Şti., vb.)
• Kooperatifler
• Dernekler ve vakıflar
• Kamu iktisadi teşebbüsleri
• Belediyeler ve diğer kamu kurumları (özel hukuk uyuşmazlıklarında)

4.2. Arabuluculuğa Elverişli Uyuşmazlıklar

İş Hukuku:

• Kıdem tazminatı alacakları
• İhbar tazminatı alacakları
• Fazla mesai ücret alacakları
• Yıllık izin ücreti alacakları
• İşe iade talepleri
• Mobbing (psikolojik taciz) kaynaklı tazminat talepleri
• SGK primlerinden doğan uyuşmazlıklar

Ticaret Hukuku:

• Ticari sözleşmelerden doğan para alacakları
• Ticari tazminat talepleri
• Ortaklar arası uyuşmazlıklar
• Bayilik ve distribütörlük sözleşmesi uyuşmazlıkları
• Franchise sözleşmesi uyuşmazlıkları
• Tedarik zinciri anlaşmazlıkları

Tüketici Hukuku:

• Ayıplı mal ve hizmet talepleri
• Sözleşmeden dönme ve bedel iadesi
• Tazminat talepleri
• Garanti kapsamındaki uyuşmazlıklar

Kira Hukuku:

• Kira bedelinin tespiti
• Kira artışına ilişkin uyuşmazlıklar
• Depozito iadeleri
• Tahliye öncesi müzakereler

Aile Hukuku (Sınırlı Kapsamda):

• Boşanma davası dışındaki mal paylaşımı
• Nafaka miktarının belirlenmesi (tarafların anlaşması halinde)
• Velayet düzenlemeleri (kısmi)

Komşuluk ve Taşınmaz Hukuku:

• Komşuluk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar
• Kat mülkiyeti uyuşmazlıkları
• Ortak alan kullanımına ilişkin anlaşmazlıklar

4.3. Arabuluculuğa Elverişli Olmayan Uyuşmazlıklar

Aşağıdaki uyuşmazlıklar niteliği gereği arabuluculuğa konu olamaz:

• Ceza hukuku uyuşmazlıkları (uzlaşma müessesesi ayrıca düzenlenmiştir)
• Kamu düzenini ilgilendiren davalar
• Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği haklar (örn. çocuğun üstün yararını doğrudan etkileyen kararlar)
• İdare hukuku uyuşmazlıkları (kural olarak; bazı istisnalar mevcuttur)
• İflas ve konkordato süreçleri
• Nüfus kayıtlarına ilişkin davalar
• Tapu iptali ve tescil davaları (kural olarak)

5. Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

Arabuluculuk süreci, başvurudan anlaşmaya (ya da anlaşmazlığın tespitine) kadar belirli aşamalardan oluşmaktadır.

Aşama 1: Başvuru

Zorunlu arabuluculukta:

• Başvuru, Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın resmi sistemi üzerinden ya da adliye arabuluculuk büroları aracılığıyla yapılır.
• Başvuru formu doldurulur; uyuşmazlık konusu, tarafların kimlik bilgileri ve talep edilen tutar belirtilir.
• Büro, listeden arabulucu atar ya da tarafların anlaşması halinde seçilen arabulucu görevlendirilir.

İhtiyari arabuluculukta:

• Taraflar doğrudan Arabuluculuk Siciline kayıtlı bir arabulucuyu seçebilir.
• Arabulucu ile doğrudan görüşme yapılarak süreç başlatılır.
• Tarafların anlaşması halinde, arabulucu süreci başlatmak için gerekli belgeleri hazırlar.

Aşama 2: Arabulucunun Atanması ve Görüşme Planlaması

• Arabulucu, tarafların görüşmelerini planlar.
• Görüşmeler, kişisel olarak, video konferans veya telekonferans yoluyla yapılabilir; bu durum ücreti etkilemez https://www.arenarabuluculuk.com/hesaplamalar/arabuluculuk-ucreti-hesaplama.
• Görüşmelerin sayısı ve süresi, uyuşmazlığın karmaşıklığına göre değişir.

Aşama 3: Görüşmeler ve Anlaşma Süreci

• Arabulucu, tarafları bir araya getirir ve görüşmeleri yönetir.
• Taraflar, kendi çözüm önerilerini sunar; arabulucu bu önerileri destekler, ancak karar vermez.
• Taraflar, anlaşmaya varırsa arabuluculuk son tutanağı hazırlanır.

Aşama 4: Anlaşma ve Tutanağın İmzalanması

• Anlaşma, tarafların imzasıyla yürürlüğe girer.
• Tutanağın icra edilebilirliği için adliye arabuluculuk bürosu veya noter tarafından onaylanması gerekir.
• Onaylanan tutanak, mahkeme kararına eşdeğerdir ve icra edilebilir.

Aşama 5: Anlaşmazlık Durumunda

• Taraflar anlaşmaya varamazsa, arabuluculuk son tutanağı hazırlanır.
• Bu tutanak, dava açmak isteyen tarafın dava dilekçesine eklenir.
• Dava açma süresi, tutanağın tarihinden itibaren başlar.

6. Süreler

Arabuluculuk süreci, mahkeme süreçlerine kıyasla oldukça hızlıdır. Ancak süreler, uyuşmazlığın türüne ve tarafların işbirliğine bağlı olarak değişebilir.

6.1. Zorunlu Arabuluculuk Süresi

• İş hukuku uyuşmazlıklarında: 30 gün içinde sonuçlanmalıdır.
• Ticaret hukuku uyuşmazlıklarında: 45 gün içinde sonuçlanmalıdır.
• Tüketici uyuşmazlıklarında: 30 gün içinde sonuçlanmalıdır.

Bu süreler, tarafların işbirliği halinde uzatılabilir.

6.2. İhtiyari Arabuluculuk Süresi

• İhtiyari arabuluculukta süre sınırlaması yoktur.
• Taraflar, anlaşmaya varıncaya kadar süreç devam eder.
• Genellikle 1-3 oturumda sonuçlanır.

6.3. Dava Açma Süresi

• Arabuluculuk son tutanağı tarihinden itibaren 30 gün içinde dava açılabilir.
• Bu süre, tarafların anlaşmazlık durumunda dava açma hakkını korur.

7. Ücret ve Tarifeler (2026 Güncel)

2026 yılı için Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi, 26 Aralık 2025 tarihli ve 33119 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır https://adb.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/2026-yili-arabuluculuk-asgari-ucret-tarifesi-resm-gazete-de-yayimlandi26122025015008 https://www.zumbul.av.tr/tr/duyurular/2026-y-l-arabuluculuk-asgari-ucret-tarifesi-yay-mlanm-st-r.

7.1. 2026 Yılı Asgari Ücret Tarifesi

• 2 kişi taraf olması durumunda: Taraf başına bir saatlik ücret 1.000 TL
• 3-5 kişi taraf olması durumunda: Taraf sayısı gözetmeksizin bir saatlik ücret 2.200 TL
• 6-10 kişi taraf olması durumunda: Taraf sayısı gözetmeksizin bir saatlik ücret 2.300 TL .
• 11 ve daha fazla kişi taraf olması durumunda: Taraf sayısı gözetmeksizin bir saatlik ücret 2.400 TL

7.2. Ücret Tarifesinin Uygulanması

• Ücret tarifesi, arabuluculuk faaliyetinin karşılıklı, online, video konferans veya telekonferans olarak yapılmış olmasının önemi yoktur
• Ücret, arabuluculuk sürecinin başlamaması hâlinde iade edilmez
• Aksine yapılan sözleşmelerin ücrete ilişkin hükümleri geçersizdir

7.3. Ücret Hesaplama Örneği

• 2 kişi taraf, 2 saatlik görüşme: 2 x 1.000 TL = 2.000 TL
• 4 kişi taraf, 3 saatlik görüşme: 3 x 2.200 TL = 6.600 TL
• 8 kişi taraf, 1 saatlik görüşme: 1 x 2.300 TL = 2.300 TL

8. Sık Yapılan Hatalar

Arabuluculuk sürecinde yapılan hatalar, hem zaman kaybına hem de maliyet artışına neden olabilir. İşte sık yapılan hatalar:

8.1. Zorunlu Arabuluculuğa Başvurulmaması

• Zorunlu arabuluculuk hallerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmazsa, dava usulden reddedilir.
• Bu durum, tarafların dava hakkını kaybetmesine neden olabilir.

8.2. Arabulucu Seçiminde Hata

• Arabulucu, tarafların güvenini kazanmalıdır.
• Arabulucu seçimi, tarafların anlaşmazlık konusuna hakim olmasına göre yapılmalıdır.

8.3. Görüşmelerde Hazırlıksız Katılma

• Görüşmelerde tarafların hazırlıksız gelmesi, süreci uzatır.
• Taraflar, görüşmelerden önce belgelerini ve taleplerini hazırlamalıdır.

8.4. Anlaşma Tutanağının İmzalanmaması

• Anlaşma tutanağı, tarafların imzasıyla yürürlüğe girer.
• İmzalanmazsa, anlaşma bağlayıcı olmaz.

8.5. Ücret Tarifesine Uymama

• Ücret tarifesine uymayan arabulucular, hukuki sorumluluk altında kalır.
• Taraflar, ücret tarifesine uymayan arabuluculara başvurmalıdır.

9. Örnek Senaryolar

Senaryo 1: İş Hukuku Uyuşmazlığı

Durum: Bir işçi, işvereninden kıdem tazminatı alamadığı için dava açmak istiyor.

Çözüm: İş hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunludur. İşçi, önce arabulucuya başvurur. Arabulucu, işverenle görüşür ve tazminat tutarını belirler. Taraflar anlaşır ve tutanak imzalanır.

Senaryo 2: Ticaret Hukuku Uyuşmazlığı

Durum: Bir şirket, tedarikçisinden alacağına ulaşamadığı için dava açmak istiyor.

Çözüm: Ticaret hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunludur. Şirket, önce arabulucuya başvurur. Arabulucu, tarafların görüşmelerini yönetir ve tazminat tutarını belirler. Taraflar anlaşır ve tutanak imzalanır.

Senaryo 3: Tüketici Uyuşmazlığı

Durum: Bir tüketici, bir mağazadan aldığı malın kalitesiyle ilgili uyuşmazlık yaşadı.

Çözüm: Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunludur. Tüketici, önce arabulucuya başvurur. Arabulucu, tarafların görüşmelerini yönetir ve tazminat tutarını belirler. Taraflar anlaşır ve tutanak imzalanır.

10. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

10.1. Arabuluculuk zorunlu mudur?

• Evet, bazı uyuşmazlık türlerinde arabuluculuk zorunludur. Bu tür uyuşmazlıklar, iş hukuku, ticaret hukuku ve tüketici hukuku uyuşmazlıklarında zorunludur.

10.2. Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

• Arabuluculuk süreci, mahkeme süreçlerine kıyasla oldukça hızlıdır. Genellikle 1-3 oturumda sonuçlanır.

10.3. Arabuluculuk süreci ücretsiz mi?

• Hayır, arabuluculuk süreci ücretlidir. Ücret tarifesi, 2026 yılı için belirlenmiştir.

10.4. Arabuluculuk son tutanağı nasıl icra edilir?

• Arabuluculuk son tutanağı, tarafların imzasıyla yürürlüğe girer. Tutanağın icra edilebilirliği için adliye arabuluculuk bürosu veya noter tarafından onaylanması gerekir.

10.5. Arabuluculuk süreci nasıl başlatılır?

• Arabuluculuk süreci, tarafların başvuruları ile başlatılır. Taraflar, arabuluculuk bürosuna başvurur ve süreç başlatılır.

11. İlgili Mevzuat ve Güncel Tarife

11.1. İlgili Mevzuat

• 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (2012)
• 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (2017)
• 7155 Sayılı Kanun (2018) — Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk
• 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
• Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği

11.2. Güncel Tarife

• 2026 Yılı Asgari Ücret Tarifesi, 26 Aralık 2025 tarihli ve 33119 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

12. Avukata Danışın

Arabuluculuk süreci, tarafların haklarını korumak için önemli bir araçtır. Ancak, bu süreçte yapılan hatalar, tarafların haklarını kaybetmesine neden olabilir.

Avukata danışın, eğer:

• Arabuluculuk süreci zor oluyorsa,
• Taraflar anlaşmaya varamazsa,
• Ücret tarifesine uymayan arabulucularla karşılaşıyorsanız,
• Anlaşma tutanağı imzalanmazsa.

Avukat, tarafların haklarını korumak için gerekli adımları atabilir.

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuz için mutlaka profesyonel destek almanızı öneririz.