Kasten Yaralama Suçu (TCK m.86 ve m.87)

Kasten yaralama suçu, Türk Ceza Kanunu’nun özel hükümler kitabında düzenlenen, kişilerin vücut bütünlüğüne yönelik kasıtlı saldırıları kapsayan temel suç tipidir. TCK m.86, bu suçu doğrudan tanımlarken (köken suçu), m.87 ise basit kasten yaralama suçunun yarattığı neticenin ağırlaşması hâllerini (“neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama”) düzenler. Bu iki maddede öngörülen haller birlikte değerlendirildiğinde, kasten yaralama fiilinin ağırlık bakımından farklı boyutları ortaya konur. Basit kasten yaralama, failin başkasının vücuduna acı vermesi veya sağlığını ya da algılama yeteneğini bozması şeklinde tanımlanır . Buna karşılık m.87’de yer alan hâllerde yaralanmanın sonucunda mağdurun duyularından veya organlarından birinin işlev kaybı, kalıcı engel, sürekli sakatlık, konuşma ya da üreme yeteneğinin kaybı, yüzünde sabit iz gibi ağır neticeler vardır (m.87/1) veya mağdur iyileşme olanağı bulunmayan hastalığa girmiş, bitkisel hayata girmiş ya da ölümü söz konusu olmuştur (m.87/2-4). Böylece TCK m.87’de düzenlenen hallere, fiilin ağırlıklı neticesi bağlamında cezanın artırılması öngörülmüştür.

1. Basit Kasten Yaralama (TCK m.86/1-2)

TCK m.86/1’e göre kasten yaralama, “kasıtlı biçimde başkasının vücuduna acı verme ya da sağlığını veya algılama yeteneğini bozma” şeklinde tanımlanan suç tipidir . Bu tanımdaki maddi unsurlar; failin (saldırganın) bilinen ve cezalandırılabilir bir davranışla mağdura zarar vermesi, bu eylemin neticesinde mağdurun bedenen acı duyması veya sağlığında bozulma meydana gelmesi, bu iki unsur arasında nedensellik bağının bulunması, söz konusu davranışın hukuka aykırı olması ve mağdurun “kişiler karşısında devlete ve başkalarına karşı hakların korunması” bağlamında bir gerçek kişi olmasıdır. Haksızlığın diğer unsurlarının tamamı (örneğin mağdurun rızası veya haklı savunma imkanının bulunup bulunmaması) da ele alınır. Kasten yaralama maddi açıdan fiil (acı verme eylemi) ve sonucunu, manevi açıdan da kast unsurunu gerektirir. Failin kastı, TCK m.21/1’deki tanıma göre “suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.” Burada “bilerek” ve “isteme” unsurlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir . Ancak doktrinde kast; sadece fiilin istenmesi değil, öngörülen neticeyi kabullenme anlamında geniş tutulmuş, kasten yaralama suçu olası kast (dolus eventualis) ile de işlenebilir kabul edilmiştir. Yargıtay uygulamasına göre, failin gerçekleşebileceğini öngördüğü zararları “muhtemel addetmesi” ve bunu göze alması hâlinde de kast vardır . Nitekim, önce hedef alınan mağdura değil de hedefe yakın başkasına zarar gelmesi durumlarında failin neticeyi kabul ederek hareket ettiği kabul edilerek olası kastla sorumluluğu benimsenmiştir .

Basit kasten yaralamada öngörülen ceza, m.86/1’de “bir yıldan üç yıla kadar hapis”tır. Bunu düzenleyen m.86/1’de ağırlaştırıcı özel bir unsur sayılmamıştır; ceza aralığı bireysel adalet takdirine bırakılmıştır. Örneğin kırık, göze hasar, kalıcı iz gibi daha ağır sonuçlar m.87 veya m.86/3’te ayrıca ele alınmaktadır. TCK m.86/2’de ise “basit tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif yaralama” hallerine yer verilmiştir. Bu durumda öngörülen ceza “dört aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası”dır. M.86/2’deki bu ağır ceza artırımından kaçınan hafif yaralamalar, mağdurun şikayeti üzerine soruşturulup kovuşturulur. Yani şikâyet koşulu söz konusudur: Suç ancak mağdurun (veya yasal yakınının) şikâyeti ile takibi yapılır. Yargıtay da 86/2 kapsamındaki yaralamalarda soruşturma ve kovuşturmanın mağdurun şikayetine tabi olduğunu vurgulamıştır . Bu bağlamda mağdurun şikayet hakkı 6 ay içinde kullanılmadığında ceza davası düşer.

Ceza hukukunda iştirak ve teşebbüs hükümleri genel olarak tüm suç tiplerinde geçerlidir. Kasten yaralama suçunda da failin kastına katılan yardımcı veya azmettiren kişiler ortak fail sayılır (TCK m.39-40). Örneğin birlikte saldıranlar, malum sanık ve arkadaşı olarak birlikte sorumlu tutulur. TCK 86/3’te sayılan nitelikli haller oluşmuşsa bile, işbu maddelerde “suça iştirak edenlerin” suçu çoğaltan kural yoktur; çok fail varsa ortak teşebbüs halinde TCK m.44 (olası iştirakin ilkesi) uygulanır. Kasten yaralama suçunda uzlaşma hükümleri, güncel düzenleme ile ciddi nitelikteki hallerin uzlaşma kapsamı dışında bırakılması nedeniyle ıslahevine götürülme ve uzlaştırma hükümlerini fazla ilgilendirmez. Özetle, basit kasten yaralama suçu hakkında (m.86/2 kapsamındaki) mağdurun şikâyetine bağlı olarak işlem yapılır; aksi hâllerde soruşturma kamu gücü ile resen yürütülür .

2. Nitelikli Kasten Yaralama Halleri (TCK m.86/3, m.87)

Türk Ceza Kanunu, m.86/3 ile basit kasten yaralamada ceza artırımını gerektiren özel durumları, m.87 ile ise yaralamanın sonucu ağırlaştığında uygulanacak farklı cezaları düzenlemiştir. TCK m.86/3’te nitelikli fiil unsurları sayılmıştır: (a) Altsoy-üstsoya karşı veya hısımlığa dayalı salt yakınlık ilişkisi nedeniyle işlenme (b) Fail ile mağdurun omuz, boyun, kalça gibi bölgelerinden birine darbe (c) Görevliye karşı silahla veya yakıcı/saldırı silahıyla işlenme (d) Kamu görevlisine görevinden dolayı veya bu görevi engellemek amacıyla kasten yaralama (e) Ölüm tehdidi yapılarak veya öldüresiye yaralanmaya sebebiyet verecek “silah” kullanılarak yaralama. Bu hallerde ceza artırılır; ayrıca 86/3’te listelenen bazı durumlar şikâyete tabi değildir (örneğin a bendindeki akraba aşılması, 3/son cümlesine göre mağdur şikâyet etse bile kovuşturma devam eder). M.86/3’ün a-e bentlerinde sayılan her bir nitelikli unsur, failin cezasını öngörülen artırım oranında yükseltir. Örneğin 86/3-a’daki yakın ilişki sonucu yaralamada ceza “iki yıldan yedi yıla” çıkarılır. Ayrıca 86/3-e’de “öldürmeye yarayan veya bozucu özellikteki herhangi bir demir veya plastikten yapılmış alet, eşya veya kimyasal madde” gibi tanımlanan silahlarla işlenen yaralamalar için ağırlaştırılmış ceza hükmü (2 – 8 yıl) vardır. Bu “tehlikeli madde/cihaz” tanımı uygulamada geniş yorumlanabilir; Yargıtay, şişe kırığı veya sert cisim gibi sıradan nesnelerin saldırıda ağır yaralama tehlikesi doğurması hâlinde silah sayılabileceğini kabul etmektedir. Örneğin öğretide somut olayın özelliklerine göre, bardağın veya cam parçasının da saldırı maksadıyla kullanılması halinde silah kabul edilebileceği vurgulanmıştır .

TCK m.87’de düzenlenen neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama hâllerinde ise söz konusu neticenin türüne göre ceza farklılaştırılır. Madde metninde sayılan haller şu şekildedir:

m.87/1: Mağdurun duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflaması, birleşik kan kaybı olan hastalığa yakalanması veya bitkisel hayata girmesi, bir organ veya duyudan birinin işlevinin kaybı, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin yitirilmesi, sürekli fiziksel veya ruhî sakatlık veya yüzde sabit iz oluşması vb. Bu hallerin her birinde “verilecek ceza, temel cezaya bir kat artırılmak suretiyle” belirlenir; ancak alt sınırı 86/1 kapsamındaki fiillerde en az 3 yıl, 86/3 kapsamındakilerde 5 yıl olarak öngörülmüştür . m.87/2: Mağdurun iyileşmesi mümkün olmayan bir hastalığa yakalanması veya bitkisel hayata girmesi, bir organ veya duyunun işlevinin kaybı, konuşma/üreme yeteneğinin kaybı, vücutta ağır/uzuv kaybı, kalıcı gürültü veya koku duyusu yitimi gibi daha ağır neticeler sayılmıştır. Bu hâllerde temel ceza, “iki kat artırılarak” belirlenir; alt sınır ise 86/1 hallerinde 5 yıl, 86/3 hallerinde 8 yıl olarak belirlenmiştir . m.87/3: Kasten yaralamanın mağdurun vücudunda kemik kırığı veya çıkık (eklem çıkığı) meydana getirmesi hâlidir. Bu hâlde, yukarıdaki maddelerde belirlenen cezaya yarısına kadar artırma uygulanır. m.87/4: Kasten yaralama sonucunda mağdurun ölmesi hâlidir. Bu hâlde verilecek ceza, yukarıdaki fıkralardan hangisine girdiğine göre değişir; 87/1 kapsamındaki hâllerde 8–12 yıl, 87/2 kapsamındakilerde 12–16 yıl aralığı uygulanır.

Özetle neticesi ağırlaşmış yaralamada suçun tipi ortaya çıkmış netice (kalıcı engel, ölüm vb.) ile tanımlanır ve ceza artırım katsayılarına göre artırılır. Yüksek Mahkeme uygulamasında, cezanın hesaplanmasında önce temel yaralama cezası 86/1 (basit fail suçuna göre) veya varsa 86/3 (nitelikli unsurlarla artırım gören suç) esas alınarak belirlenir, sonra bu ceza 87/1 veya 87/2 oranında katlandıktan sonra (m.87/2 için ayrıca taban ceza hesaplanıp yükseltilir) sonucu verilen hükmün alt ve üst sınırları uygulanır . Örneğin bir olayda failin eyleminde hem kırık hem kalıcı organ kaybı bir arada mevcutsa, ilgili fıkralara göre önce (2 kat artışla) ceza belirlenip sonra 87/2’nin 8 yıl alt sınırı gözetilerek ceza yükseltilir . Bu kural, suça iştirak hâllerinde de aynı biçimde uygulanır: Eş etkide birden çok sonuç doğduğunda Yargıtay, temel cezanın 86/1 kapsamında belirlenip 87’ye göre artırılması gerektiğini vurgulamıştır .

3. Karşılaştırmalı Değerlendirme

Basit kasten yaralama (86/1) ile nitelikli neticesi ağırlaşmış yaralama (87) arasındaki en temel fark, suç tipinin objektif (fiil ve netice) yönündeki ağırlığı ile cezalandırma derecesidir. 86/1’de suçun ağırlığı fiilin türüne ve mağdurun aldığı zarara göre 1–3 yıl arasında değişir; en ağır şekli olan kalıcı sakatlık veya öldürme neticesi ise m.87’ye gitmektedir. Buna karşılık 87. maddede suç, basit yaralamadan doğmuş ama kanunda sayılan ağır sonuçlara ulaşmış bir durum olarak ele alınır. Dolayısıyla basit yaralama ile ağır neticeli yaralama arasında cezada katsayısal fark vardır: 87/1’de ceza temelin 2 katı iken (tavan altı 3–5 yıl), 87/2’de 4 katıdır (tavan altı 5–8 yıl), ve 87/4’te 8–12 yıl/12–16 yıl gibi sabit aralıklar ortaya çıkar.

Şikâyet ve uzlaşma koşulları açısından bakıldığında ise, basit yaralamada TCK m.86/2’ye giren hafif yaralamalar mağdurun şikayetine bağlı iken, ağırlaşmış hallerde (86/3 ve 87) hiçbir şikayet koşulu yoktur. Bu durum, kasten yaralama suçu bakımından yaptırım gücünü göstermektedir: Hafif yaralamada mağdurun şikayeti dikkate alınırken, ağır neticelerde kamunun ceza kovuşturma sorumluluğu devreye girer. İştirak ve teşebbüs bakımından ise her iki madde de genel hükümlere tabidir; birden çok fail olursa onların rollerine göre ceza verilir, suç tamamlandıktan sonra 87 hükümleri uygulanır.

Karşılaştırmalı olarak; somut olayda mağdurda sürekli işlev kaybı, sakatlık veya ölüm yoksa olay 86. maddede kalır. Ancak herhangi bir nitelikli unsur (örneğin failin silahla eylemde bulunması) varsa 86/3 veya 87/1/2 uygulanır. Özellikle yüz üzerinde kalıcı iz kalması veya organ kaybı olması hâllerinde TCK m.87 (“neticesi ağırlaşmış yaralama”) gündeme gelir. Özetle, 86/1–2 basit ve basitçe hafif yaralamayı düzenlerken, 86/3 yaralamada özel hafifletici/ ağırlaştırıcı durumları; 87 ise yaralamanın sonucunun ağırlaştığı durumları düzenleyen normlardır. Ceza ağırlığında, temel sınırlayıcı kriter yaralanmanın niteliğidir: Basit bir yara hafif cezayı (4 ay-1 yıl) getirirken, kalıcı sakatlık yılları (3–7 yıl), organ kaybı on yılı bulabilmekte, ölüm ise on sekiz yıla kadar çıkabilmektedir .

4. Uygulamada Ortaya Çıkan Sorunlar

Kasten yaralama suçunun tatbikatında çeşitli sorunlar görülmektedir. Cezaların belirlenmesinde sıkça karşılaşılan sorun, aynı olayda birden fazla nitelikli unsur veya ağır neticenin bulunmasıdır. Örneğin fail hem kemik kırığına yol açmış hem de organ kaybına neden olmuşsa, mahkeme hangi oranı uygular? Yargıtay, böyle durumlarda öncelikle birinci derece artırımı (örneğin 87/2) esas almayı, birden çok sonucun uygulanamayacağını vurgulamıştır . Bu konuda somut olayın en ağır neticesi gözetilir; diğer durumlar ceza tayinini belirlemede yardımcı olur.

Ceza miktarı açısından önemli bir husus, TCK 86/3 kapsamındaki artırım katsayılarının, birden çok nitelikli unsur bir araya geldiğinde nispi olarak nasıl uygulanacağıdır. Kanun 86/3’te her nitelikli unsuru ayrı ayrı ele alırken aralarında seçimlik bir düzenleme yoktur. Uygulamada, failin eyleminde birden fazla 86/3 unsuru varsa bir kere artırım yapılması gerektiği yargı kararlarıyla benimsenmiştir. Bu sorun, 2005’te 5237’de iken, 31/03/2005 tarihli (Resmî Gazete) değişiklikle m.86/2’nin ikinci fıkra olarak eklenmesiyle kısmen giderilmiştir. Benzer şekilde uzlaşma ve şikayet arasındaki uyumsuzluk da tartışma konusudur: 86/2 uzlaşma kapsamındayken 86/3 kapsamındaki unsurlar uzlaşma ve şikayetten muaftır. Anayasa Mahkemesi düzeyinde uzlaşmanın kapsamı gündeme gelmiş, ancak m.86/2’deki düzenleme usulüne uygun bulunmuştur.

“Silah” tanımı uygulamada farklı yorumları beraberinde getirmiştir. TCK m.86/3-e’de kullanılan “silah” kavramı, yürürlükteki tanıma göre aslında “saldırı veya savunma amaçlı yapılmış her türlü araç” şeklindedir. Buna rağmen Yargıtay, olayın somut şartlarına göre normal bir nesnenin silaha dönüştürülebileceği veya edilmeyeceği hususunu değerlendirmiştir . Örneğin kırık cam parçası veya atılan taş bile tahrip gücü yüksekse silah sayılmış, ancak sıradan cisimlerin basit saldırıda silah sayılmayacağı görüşü de vardır. Bu belirsizlik uygulamada en çok tartışılan konular arasındadır.

Tıbbi müdahale imkânı ise başka bir sorun alanıdır. M.86/2’de “basit tıbbî müdahaleyle giderilebilir” yaralamalar şikayete tabidir. Ancak hangi yaralanmaların gerçekten tıbbi müdahaleyle giderilebileceği tartışmalıdır. Adli tıp raporuna göre küçük kesiler genelde m.86/2 kapsamında kabul edilirken, dikiş gerektiren yaralar veya plastik cerrahi gerektiren yüz yaralanmaları bazen ağır netice sayılabilmektedir. Yine, doktorlar arasındaki hatalı uygulamalar (örneğin aşırı ilaç kullanımı sonucu kalıcı rahatsızlık) “kasıt” kapsamına girer mi, yoksa 87’nin doktorun ‘yetkisini kötüye kullanması’ başlığı kapsamında m.86/3-d mi değerlendirilir gibi sorular ortaya çıkabilir. Bir diğer pratik sorun, mağdur ölümü halinde şikayet hükümleridir: Maktul öldüğünde 86/2 suçuna ilişkin şikayet hakkı düşer ve kovuşturma kamu davası olarak 87/4’e göre devam eder. Yargıtay, şikayet süresi dolmuş olaylarda bile ölüme neden olmuşsa m.87/4’e göre işlem yapılmasını kabul etmiştir.

Soruşturma-usul alanında ise, bazı kamu görevlilerine tanınan zor kullanma yetkilerinin zarar doğurması halinde hangi hükümlerin uygulanacağı tartışılmıştır. Zira polis veya ceza infaz görevlisi gibi yetkililer “meşru savunma hakkı” çerçevesinde silah kullanabilir; bu durumda yaralama eylemi ceza doğurmayabilir veya tazir kapsamına girebilir. Ancak görev sırasında orantısız güç kullanımıyla halkın yaralanması durumda genellikle kasıt aranıp m.86/3’te kamu görevlisine yönelik özel artırım koşulları uygulanmaktadır.

5. Yargıtay Kararlarında Kasten Yaralama

Yargıtay içtihatlarında kasten yaralama suçuna ilişkin birçok ilke ortaya konmuştur. Uygulamada sıkça başvurulan konulardan biri, basit yaralama ile ağır neticenin ayırımına dair yorumlardır. Örneğin yüz veya vücutta sabit iz bırakan yaralanmalarda, failin eyleminin basit yaralama mı yoksa neticesi ağırlaşmış yaralama mı olduğu tartışılmıştır. Son dönemde Yargıtay, yüz üzerindeki sabit izin bile aslında basit bir yaralama sonucunda meydana gelmiş olsa bile Temel suçun basit şeklinin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir . Bu görüşe göre, yüzü yaralayıp sabit iz bırakan eylem hâlen kasten yaralamadır (m.86/1) ve bu durumda sırasıyla TCK 87/1-c’ye göre ceza artırımı yapılır.

Şikayet konusundaki Yargıtay uygulamasında ise, 86/2 kapsamındaki suçların istisnai olarak şikayete bağlı olduğunu kararlara yansıtmıştır. Örneğin bir olayda mağdurun ölümü üzerine şikayet hakkı kullanılmamışsa, Yargıtay şikayet şartının ölüme engel olacağını ve cezanın m.87’ye göre (ölüme neden olmada) tayin edilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Ayrıca, failin şikayetten vazgeçmesi hâlinde bazı ceza artırımının ortadan kalkıp kalkmayacağı (“şikâyetten vazgeçme” etkisi) de tartışılmış, istikrarlı içtihatla şikayetin geri alınamaması, ancak yeni netice doğunca kamu davasının devam edebileceği vurgulanmıştır.

Maddi unsurlara ilişkin Yargıtay kararları, fail ile netice arasındaki nedensellik bağını sıkı şekilde uygular. Örneğin ateşli silahın patlaması sonucu beklenmedik bir kişiyi yaralayan sanık, bu kişiye yönelik kasıt olmamasına rağmen, olası kast taşıdığından yaralama suçundan hüküm giymiştir. Gerekli kastın kapsamına, failin kanuni tanımda yer alan tüm maddi unsurların en az olası kastına göre gerçekleştiği kabul edilerek karar verilmiştir .

İştirak ve teşebbüs bakımından Yargıtay, kasten yaralama suçunun daima tamamlanmış suç sayıldığını ve yaralanma neticesi gerçekleşmeden teşebbüs suçunun uygulanamayacağını benimsemiştir. Üstelik teşebbüs aşamasında henüz acı verme neticesi doğmamışsa da, örneğin tetiği çekip silahı ateşlemeyen failin haksızlığın hedefi gerçekleşmese de öldürmeye teşebbüs değil yaralamaya teşebbüsü suçunu işlediği kabul edilmiştir. Katılan (müşteki) ile sanık arasındaki ilişkiye göre ceza belirlenmesi gereken hallerde (örneğin çocuk veya üstsoy- altsoy mağduriyetinde) Yargıtay, 86/3-a’yı uygulanmadan önce 86/1 bakımından suç tipini saptayıp hüküm kurmanın esas olduğunu belirtmiştir.

Özetle, Yargıtay uygulaması kasten yaralama suçunda hem ceza artırımını hem sorumluluğun kapsamını netleştirmiştir: Basit BTM yaralanmalarda şikayet aranırken, ağır neticelerde ceza artırılır ve suç kamu davası haline gelir. Failin kastı geniş yorumlanarak, öngördüğü neticeyi kabullenmesi hâlinde sorumluluk doğduğu vurgulanır . Sonuç olarak, hem TCK hükümleri hem Yargıtay uygulamaları, kasten yaralama suçunun temelinde kast varlığını esas alırken, fiilin sonucu ağırlaştıkça daha caydırıcı cezalar getirilmesini amaçlamaktadır .

Kaynakça

Çevik, Yasin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu Çerçevesinde Kasten Yaralama Suçu (Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, 2010) . Gökçen, Ahmet; Balcı, Murat, Kasten Yaralama Suçunun Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Halleri (TCK m.87), Prof. Dr. Feridun Ersavcı’ya Armağan (Adalet Yayınevi, Ankara 2012) . Kaymaz, Seydi, Kasten Yaralama Sonucu Yüzde Sabit İze Neden Olma (TCK m.87/1-c), Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C.10, S.1 (2022) . Birtek, Fatih, Kasten Öldürmeye Teşebbüs ve Kasten Yaralama Suçlarının Manevi Unsurları, Ankara Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, C.58 (2009) . Türk Ceza Kanunu m.86-87 (5237 sayılı Kanun, Resmî Gazete 12.10.2004/25611).